Informatie over meningokokkenmeningitis

Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid (WIV-ISP), OD Volksgezondheid en surveillance - Infectieziekten in de algemene populatie
in samenwerking met
de Vlaamse Gemeenschap van België - Toezicht Volksgezondheid, Infectieziekten en Vaccinatie
en
het Referentiecentrum : Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid (WIV-ISP), OD Overdraagbare en besmettelijke ziekten - Bacteriële ziekten
bijwerking : juli 2009


  1. Waarom een informatie over meningitis?
  2. Wat is meningitis?
  3. Hoe uit zich meningitis?
  4. Wat als je een geval van meningitis vermoedt?
  5. Hoe wordt bacteriële meningitis overgedragen?
  6. Waar in België komt meningitis voor?
  7. Wie kan meningitis oplopen?
  8. Wanneer kan je meningitis oplopen?
  9. Hoe kan meningitis worden behandeld?
  10. Bestaat er een vaccin tegen meningitis?
  11. Wat als er een geval van meningitis binnen een gezin of een gesloten gemeenschap optreedt?
  12. Enkele praktische tips
  13. Voor meer informatie

1. Waarom een informatie over meningitis?

Iedereen kan overal en op elk moment meningitis oplopen. Je kan een leven redden als je de symptomen van meningitis kent.
Het doel van deze folder is informatie verstrekken over meningitis en in het bijzonder over meningokokkenmeningitis, een aandoening waarvan de frequentie in 2001 sterk is gestegen.
Het ministerie van de Vlaamse Gemeenschap centraliseert de surveillance van infectieuze aandoeningen met aangifteplicht, het W.I.V. (Afdeling Epidemiologie) centraliseert via de peillaboratoria de surveillance van infectieuze aandoeningen, waaronder de infecties verantwoordelijk voor meningitis. Ook het referentielaboratorium voor meningokokken (W.I.V. - Afdeling Bacteriologie) levert belangrijke informatie voor deze surveillance.
Het aantal gevallen van meningitis, bevestigd door het referentielaboratorium, gaat sinds 2002 in dalende lijn (zie Figuur 3).
Jaar
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
N
119
144
133
199
210
246
229
297
267
380
262
228
157
171
138
160
111


2. Wat is meningitis?

Meningitis of hersenvliesontsteking kan worden veroorzaakt door verschillende types bacteriën en virussen :
  • bacteriële meningitis is zeldzaam maar kan heel ernstige gevolgen hebben. Het snel toedienen van antibiotica is levensnoodzakelijk. Er zijn 3 kiemen die bacteriële meningitis kunnen veroorzaken : de meningokok, de pneumokok (vooral gekend bij pneumonie) en Haemophilus influenzae (type b) (Hib). Deze kiemen kunnen ook sepsis (bloedvergiftiging) veroorzaken, wat veelal erger is dan meningitis.
  • virale meningitis komt het meest voor, is minder ernstig maar kan niet worden behandeld met antibiotica.
Alle vormen hebben dezelfde symptomen. Alleen laboratoriumonderzoek kan bepalen welk virustype de aandoening heeft veroorzaakt.


3. Hoe uit zich meningitis?

Bij kinderen, jongeren en volwassenen kunnen gelijktijdig of op verschillende tijdstippen meerdere symptomen optreden : hoofdpijn, koorts, braken, nekstijfheid, gewrichtspijn, neiging om licht te vermijden (fotofobie), rode vlekken, verwardheid, slaapdronkenheid, coma.
Voor baby's zijn de symptomen minder duidelijk : ernstige koortsopstoten, soms met stuiptrekkingen, braken en huiduitslag (rode vlekken). Er kunnen ook gedragswijzigingen optreden : weigeren om te eten, prikkelbaarheid, kreunen, lusteloosheid of verwardheid en moeizaam wakker worden.
Meningitis evolueert in 1 à 2 dagen, zelfs in enkele uren en de patiënt wordt ernstig ziek.


4. Wat als je een geval van meningitis vermoedt?

Verwittig onmiddellijk de huisarts. Als hij niet bereikbaar is, gaat u naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis.


5. Hoe wordt bacteriële meningitis overgedragen?

De bacteriën die meningitis kunnen veroorzaken, zijn zeer alledaags en leven van nature in de keelholte en in de neus. Zij verspreiden zich van persoon tot persoon na nauw, rechtstreeks en langdurig contact, door keelsecreties (hoesten, niezen, omhelzen) en/of neussecreties (snuiten). De aandoening wordt dus niet doorgegeven in het zwembad. Na de besmetting kan het 2 tot 10 dagen duren alvorens symptomen optreden.
Bij iedereen, ook gezonde personen, en op elke leeftijd kunnen weken- en zelfs maandenlang kiemen worden aangetroffen. Drager zijn helpt je een natuurlijke immuniteit op te bouwen. Slechts in uitzonderlijke omstandigheden (vermoeidheid, zwakte, bv. een verkoudheid die al lange tijd aansleept) nemen de bacteriën de bovenhand op de verdediging van het lichaam en veroorzaken zij meningitis. De verspreiding van meningitis treedt voor-namelijk op in gesloten gemeenschappen (bv. kinderdagverblijven, scholen, dichtbevolkte wijken).



6. Waar in België komt meningitis voor?

In 2008 heeft het referentielaboratorium voor meningokokken in bijna alle arrondissementen van het land gevallen van meningitis vastgesteld; 49% van de gevallen werd in Vlaanderen waargenomen, 36% in Wallonië en 15% in Brussel (Figuur 1).
 
Figuur 1 :
Verdeling, per arrondissement, van de incidentie (N/100.000 inwoners) van gevallen van meningokokken meningitis (2008)
Bron :
Referentielaboratorium voor meningokokken (W.I.V.)


7. Wie kan meningitis oplopen?

Meningitis en sepsis kunnen op elke leeftijd voorkomen.
Bij kinderen die jonger zijn dan 4 jaar wordt voornamelijk H. influenzae meningitis (type b) vastgesteld.
Meningokokkenmeningitis is op elke leeftijd de meest voorkomende oorzaak van meningitis en sepsis. Het merendeel van de infecties treedt op bij zeer jonge kinderen. Sinds enkele jaren komen zij ook bij jongeren van 15 tot 19 jaar en bij volwassenen voor (Figuur 2).
Bij jongeren, maar voornamelijk bij oudere volwassenen, kan ook pneumokokkenmeningitis optreden.
 
Figuur 2 :
Verdeling van de meningokokkenmeningitis per leeftijd (2008)
Bron :
Referentielaboratorium voor meningokokken (W.I.V.)


8. Wanneer kan je meningitis oplopen?

Je kan het hele jaar door meningitis oplopen maar de meeste gevallen worden in de winter en in de lente vastgesteld (Figuur 3).
 
Figuur 3 :
Maandelijkse verdeling van meningokokkenmeningitis (1992-2008)
Bron :
Referentielaboratorium voor meningokokken (W.I.V.)


9. Hoe kan meningitis worden behandeld?

Voor de behandeling van bacteriële meningitis worden antibiotica gebruikt. De toegediende medicijnen zijn afhankelijk van de oorzakelijke kiem.


10. Bestaat er een vaccin tegen meningitis?

Er bestaat nog geen vaccin dat bescherming biedt tegen alle vormen van bacteriële meningitis.
  • Er bestaat sinds kort een vaccin tegen H. influenzae meningitis (type b) dat deel uitmaakt van het vaccinatieschema voor baby’s. Het kan gelijktijdig met andere vaccins (het combinatievaccin difterie-tetanus-pertussis en het poliovaccin) worden toegediend.
  • Er is geen vaccin dat bescherming biedt tegen de frequentste vorm van meningokokkenmeningitis in België, met name meningitis van de serologische groep B (91% in 1996 en 83% in 2008). Sinds januari 2001 is voor kinderen ook een gecombineerd vaccin beschikbaar tegen infecties met meningokokken van groep C (33% van de gevallen in 2000, 49% in 2001, 35% in 2002, 22% in 2003 en 12% in 2008). Er bestaat ook een tetravalent vaccin tegen de groepen A, C, Y, W135 maar het is slechts doeltreffend wanneer het kind ten minste twee jaar oud is. Dit vaccin wordt aanbevolen voor wie naar tropische bestemmingen reist.
  • Er zijn 2 vaccins die bescherming bieden tegen pneumokokkenmeningitis : één voor personen die ouder zijn dan 65 jaar of zijn verzwakt door een sluimerende aandoening en één voor kinderen die ten minste twee maanden oud zijn.

Raadpleeg uw huisarts of de website van de Hoge Gezondheidsraad voor toelichtingen.


11. Wat als er een geval van meningitis binnen een gezin of een gesloten gemeenschap optreedt?

Nauw en langdurig contact met de patiënt verhoogt het risico op meningitis.
In geval van meningokokkenmeningitis en soms ook meningitis met H. influenzae wordt een antibioticabehandeling aanbevolen voor familieleden en personen die nauw contact hebben met de patiënt. De behandeling vermindert het risico maar sluit de kans op besmetting niet uit. Het is raadzaam om gedurende één maand waakzaam te blijven.
Contacten met klasgenoten en collega's op het werk zijn zelden riskant. Voor hen is dus geen onderzoek of behandeling nodig.
Raadpleeg je huisarts indien je vragen hebt over preventie.


12. Enkele praktische tips :

  • In geval van een koortsopstoot en/of huiduitslag neem je contact op met je huisarts of ga je naar een ziekenhuis.
  • Volg de antibioticabehandeling die de huisarts je voorschrijft (respecteer de dosering en de duur van de behandeling).
  • Laat kinderen inenten tegen H. influenzae meningitis (type b), pneumokokkenmeningitis en meningokokkenmeningitis (groep C), laat oudere personen inenten tegen pneumokokkenmeningitis.
  • Meld het ziektegeval aan de directeur van de school of van het kinderdagverblijf.
  • Drink niet uit het glas van een patiënt en maak geen gebruik van zijn bestek.
  • Was je handen nadat je je neus snuit of niest.

Voor meer informatie

WIV-ISP, OD Volksgezondheid en surveillance - Infectieziekten in de algemene populatie
Dr. E. Gurning, tel. : 02/642.57.35

Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, tel. : 02/507.36.51 of 03/224.62.04

WIV-ISP, OD Overdraagbare en besmettelijke ziekten - Bacteriële ziekten - Referentiecentrum
Mevr. F. Carion, tel. : 02/642.50.89

http://www.wiv-isp.be/bacterio (reports)

Deze brochure is verkrijgbaar op het volgend adres :
WIV-ISP, OD Volksgezondheid en surveillance - Infectieziekten in de algemene populatie
J. Wytsmanstraat, 14 - 1050 - Brussel

Mevr. G. Ducoffre, tel. : 02/642.57.77