Informatie over legionellose

Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid (WIV-ISP), OD Volksgezondheid en surveillance - Infectieziekten in de algemene populatie
in samenwerking met
de Vlaamse Gemeenschap van België - Toezicht Volksgezondheid, Infectieziekten en Vaccinatie
en
de Referentielaboratoria :
Erasmus Ziekenhuis – Brussel
UZ-Brussel
bijwerking : juli 2009


  1. Waarom een informatiefolder over legionellose?
  2. Wat is legionellose?
  3. Hoe wordt legionellose overgedragen?
  4. Hoe treedt legionellose op?
  5. Hoe wordt legionellose gediagnosticeerd?
  6. Kan legionellose worden behandeld?
  7. Wie kan legionellose oplopen?
  8. Wanneer kan je legionellose oplopen?
  9. Wat gebeurt er wanneer er meerdere gevallen van legionellose in een gemeenschap optreden?
  10. In geval van legionellose na een reis in het buitenland
  11. Enkele praktische tips
  12. Voor meer informatie

1. Waarom een folder over legionellose?

In feite kan iedereen legionellose oplopen. Kennis van de symptomen en risicofactoren van deze ziekte kan levensreddend zijn.
Het WIV (Afdeling Epidemiologie) centraliseert de sur-veillance van infectieuze aandoeningen, waaronder legionellose, via een netwerk van peillaboratoria. Twee referentielaboratoria (Erasmus Ziekenhuis - Brussel en UZ Brussel) leveren bijkomende informatie. Gegevens worden ook door de gezondheidsinspecteurs van de gemeenschappen gestuurd.
Er worden regelmatig gevallen gerapporteerd die hun oorsprong vinden in de gemeenschap of in het zieken-huis.
Gevallen van legionellose opgelopen tijdens een reis komen relatief frequent voor.


2. Wat is legionellose?

Legionellose (of veteranenziekte) is een longinfectie veroorzaakt door een bacterie van het genus Legionella. Bij de humane pathologie wordt de soort Legionella pneumophila van serogroep 1 (Lp1) het meest aangetroffen.
Legionellose is een meldingsplichtige aandoening in België en in alle Europese landen.


3. Hoe wordt legionellose overgedragen?

De besmettingsbron is meestal warmleidingswater en koeltorens die zwaar besmet zijn door pathogene legionella’s.
Legionellose wordt overgedragen door inademing van microdruppels van besmet water, verspreid door aėrosols.
De incubatie van de infectie varieert van 2 tot 10 dagen maar kan soms langer zijn.
Legionellose wordt niet overgedragen van persoon op persoon noch door het drinken van kraantjeswater.


4. Hoe treedt legionellose op?

De klinische symptomen verschijnen progressief : spierpijn, hoofdpijn, koorts (matig in het begin, 39°C/40°C op dag 3), niet-productieve hoest en soms spijsverteringsstoornissen. De symptomen zijn vergelijkbaar met die van een pneumonie en gaan soms ook gepaard met respiratoire insufficiëntie.


5. Hoe wordt legionellose gediagnosticeerd?

De diagnose steunt op een radiologisch bevestigde pneumonie.
De laboratoriumresultaten zijn essentieel voor de definitie van een geval van legionellose :

  • opsporing van oplosbare Lp1-antigenen in urine : antwoord na 4 uur - snelle diagnose;
  • specifieke kweek van sputum of bronchoalveolaire monsters : antwoord na 3 à 10 dagen;
  • serologie : toename (factor 4) van de titer van de antilichamen : antwoord 3 à 6 weken na het optreden van de symptomen;
  • opsporing via moleculaire technieken op sputum, bronchoalveolaire spoeling of pleuravocht (buiten routine, niet opgenomen in RIZIV nomenclatuur) : antwoord na 1 à 2 werkdagen.

Een formulier beschikbaar op de site van het WIV moet worden aangevuld en met de stam worden verstuurd naar het referentielaboratorium.


6. Kan legionellose worden behandeld?

Legionellose wordt gewoonlijk behandeld met antibiotica van het type macroliden of fluorochinolonen.
In de meeste gevallen evolueert de ziekte gunstig na een aangepaste behandeling met antibiotica. Hoe sneller de behandeling wordt ingezet, hoe efficiënter ze is.
Een ziekenhuisopname kan nodig zijn in geval van laattijdige diagnose en/of in geval van uitstel van een aangepaste behandeling.



7. Wie kan legionellose oplopen?

De kans op legionellose na blootstelling aan besmet water is groter bij personen ouder dan 50 jaar, rokers, alcoholisten, diabetici, bij personen met immunodepressie of met chronische long- of nierinsufficiëntie.


8. Wanneer kan je legionellose oplopen?

Legionellose kan je het hele jaar door oplopen, afhankelijk van de volgende factoren:

  • aanwezigheid van de legionellabacterie in het water,
  • gunstige omstandigheden voor de vermenigvuldiging van de bacterie (temperatuur tussen 20° en 50°C, aanwezigheid van slib, kalk, roest, algen of ander organisch materiaal en stilstaand water in ongebruikte leidingen),
  • inademing van lucht die waterdruppels bevat vrijgesteld bij gebruik van kranen, douches, jacuzzi’s en in de omgeving van koeltorens,
  • kwetsbaarheid van blootgestelde personen (zie punt 7 hierboven).

9. Wat gebeurt er wanneer er meerdere gevallen van legionellose in een gemeenschap optreden?

De detectie van een geval moet leiden tot grotere waakzaamheid. De detectie van meerdere gevallen moet leiden tot de onmiddellijke opsporing van de bron van infectie.
De behandelende arts dient het geval te melden aan de gezondheidsinspecteur van de provincie waar de patiënt verblijft (meldingsplichtige ziekte in de Vlaamse en Franse Gemeenschap en in Brussel).
Deze informeert het WIV (Afdeling Mycologie) zodat een onderzoek kan gestart worden om monsters af te nemen en de oorsprong te vinden van de infectie. Zo nodig wordt voor de bewaring van de stammen geïsoleerd uit de omgeving gezorgd om deze te kunnen vergelijken met de stammen geïsoleerd bij de patiënten.


10. In geval van legionellose na een reis in het buitenland

België neemt deel aan EWGLI (European Working Group for Legionella Infections), het Europese netwerk voor de surveillance van legionellosen die op reis worden opgelopen.
Alle gevallen van legionellose bij personen die tijdens de incubatieperiode hebben gereisd, moeten door de behandelende arts worden gerapporteerd aan de gezondheidsinspecteur van de provincie waar de patiënt woonachtig is. Er wordt gevraagd volgende gegevens te verstrekken : de geboortedatum, het geslacht en de woonplaats van de patiënt, de begindatum van de symptomen en de evolutie van de ziekte, de diagnosetechniek en de serogroep van de kiem, de recente reisbestemming en de overnachtingsplaats (hotel of camping) met naam, adres, telefoon- en kamernummer, datum van de overnachtingen en eventueel specifieke blootstelling (douches, jacuzzi, koeltoren, …).
Het geval zal vervolgens worden gemeld aan de gezondheidsautoriteiten van het betrokken land en aan de verantwoordelijken van het Europese netwerk.



11. Enkele praktische tips

  • Als de warmwaterleiding van een gebouw een tijdje niet is gebruikt, de kraan enkele minuten openzetten om de lucht uit het circuit te laten ontsnappen.
  • Regelmatig douchekoppen en eventueel kraanonderdelen ontkalken (met azijn) en ontsmetten (met bleekwater - 1/10); afspoelen alvorens ze opnieuw te monteren, na de ringen te hebben vervangen.
  • Na bevestiging van de diagnose, antibiotica innemen met inachtname van de dosis en de duur van de behandeling aanbevolen door de arts.

Voor meer informatie

WIV-ISP, OD Volksgezondheid en surveillance - Infectieziekten in de algemene populatie
Dr. S. Quoilin , tel. : 02/642.54.04

WIV-ISP, OD Overdraagbare en besmettelijke ziekten - Mycologie en aerobiologie, tel. : 02/642.55.10

Referentielaboratoria :
Erasmus Ziekenhuis - Microbiologie, tel. : 02/555.34.86
UZ-Brussel - Microbiologie, tel. : 02/477.50.00

Medische diensten van de gemeenschappen :
Vlaamse Gemeenschap, tel. : 02/553.35.35
Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie van Brussel-Stad, tel. : 02/502.60.01
Franse Gemeenschap, tel. : 02/413.24.01

Nuttig adres :
European Working Group for Legionella Infections

Deze brochure is verkrijgbaar op het volgend adres :
WIV-ISP, OD Volksgezondheid en surveillance - Infectieziekten in de algemene populatie
J. Wytsmanstraat, 14 - 1050 - Brussel

Mevr. G. Ducoffre, tel. : 02/642.57.77